Inwoners, overheid en geluk: Hoe vinden ze elkaar?

Op 30 november 2018 organiseerde gemeente Roerdalen de werkconferentie ‘Werken aan Geluk’. Een inspirerende dag met interessante sprekers, workshops en aanwezige gasten. Een dag waarin we ons allemaal bezighielden met de vraag: Hoe integreren we geluk in ons werk?

De geluksconferentie werd georganiseerd op het prachtige kasteelterrein Daelenbroeck. Gelegen in een eveneens mooi natuurgebied, was dit een inspirerende setting om eens goed over geluk te discussiëren. De dag werd afgetrapt door gelukscoördinator Laurens Bijl van de gemeente Roerdalen. Na zijn introductie over het klein geluk in Roerdalen en het programma van de dag, werd het woord gegeven aan spreker Leo Bormans. Tot op dat moment had ik zijn naam een paar keer voorbij horen komen en kennis genomen van het door hem uitgebrachte World book of Happiness, maar daar bleef het wel bij. Ik was dan ook blij verrast toen hij met zijn Belgische humor de zaal meenam in zijn visie op geluk. Hoewel zijn verhaal de ene grap na de andere bevatte, was de strekking heel duidelijk: we moeten durven sturen op geluk. Een treffend voorbeeld was dat van Coca Cola; een A-merk dat met zeer slimme marketingstrategieën stuurt op geluk. Het idee achter de hele strategie is dat cola inspeelt op ons verlangen naar geluk. Zo zijn er busjes van het merk waarop vanuit de lucht het woord Happiness  te zien is; in Azië – waarin fysiek contact met de medemens eerder uitzondering dan regel is – zijn er ‘knuffelmachines’ van het merk waarop staat Hug me; en laten we vooral niet vergeten dat ze de mogelijkheid bieden om je flesje de naam van je vriend/vriendin te geven, waarmee je plots van je flesje cola je beste vriend maakt. Volgens Bormans is dit “een slimme marketingstrategie waarmee een flesje vergif wordt vrijgegeven als het stukje geluk op aarde.”

Kortom: ‘Als wij geluk niet overnemen dan doet de business het wel’, aldus Leo Bormans.

Een tweede spreker was Jan Terlouw, een man die vol passie zijn visie op de hedendaagse politieke en sociaal maatschappelijke vraagstukken alsook milieuvraagstukken mondeling verspreidt. De kern van zijn verhaal kwam neer op ‘vertrouwen in elkaar’. Vertrouwen… een betekenisvol woord dat ook tijdens de lezing van Leo Bormans aan bod kwam. Want een goed werkende samenleving valt of staat met de mate van vertrouwen in de overheid en in elkaar. Bovendien is de mate van vertrouwen in zowel overheid als medemens ook bepalend voor geluk. Zo behoort Nederland tot één van de gelukkigste landen ter wereld, in tegenstelling tot landen met witte stranden en palmbomen waar men te maken heeft met corruptie en armoede. Toch benadrukt Jan Terlouw dat we meer vertrouwen in elkaar moeten hebben. Dit is volgens Terlouw een belangrijk gegeven als we één van de gelukkigste landen willen blijven. Een mooi voorbeeld daarvan is het opstellen van allerlei contracten; vroeger schudde men elkaar de hand, waarbij de handdruk stond voor het vastleggen van de mondelinge afspraak. Tegenwoordig is dat ondenkbaar en dekt iedereen zich in met een stapel papierwerk. Voor de overheid geldt volgens Terlouw hetzelfde: “Als je mensen in je gemeente gelukkig wil maken, moet je condities creëren waarin je elkaar vertrouwt, waarin er vertrouwen is.”

Tijdens de workshops werd de rol van de overheid ten opzichte van geluk en vertrouwen voor mij heel duidelijk. De workshop waar ik in zat ging bijvoorbeeld over een casus van de gemeente Tiel. Zij zitten met een coffeeshop probleem, althans zo wordt dat door de gemeente gezien. Naar mijn idee is er helemaal geen probleem en is dit een voorbeeld van een top-down benadering. Is de  input van de inwoners in deze wel meegenomen? Als we spreken over geluk en vertrouwen dan is juist hier een hoop winst te behalen; meer betrokkenheid van inwoners ofwel burgerparticipatie. Ik merkte op dat deze gedachtegang nog niet prominent aanwezig is bij een aantal ambtenaren. De wil is er wel, maar het oude gedachtegoed zit er nog te veel ingebakken. Zo wordt er veelal in problemen gedacht in plaats van oplossingen en wordt de rol van de bevolking eerder als bijzaak dan hoofdzaak beschouwd. Deze gedachtegang kwam ook weer naar voren in de tweede workshop van gemeente Peel en Maas. Deze gemeente is wel bezig met het sturen op geluk van inwoners en op zoek naar een goede spelverdeling tussen overheid, maatschappelijke partijen en inwoners. Het is voor hen nog wel een zoektocht hoe zij een goede samenwerking tussen alle verschillende partijen kunnen bewerkstelligen. Deze workshop ging over die zoektocht. Het grappige is dat sommige aanwezige ambtenaren uitspraken dat een goede spelverdeling zo is gevonden en dat de overheid hier een sturende rol in heeft. Het tegenovergestelde is echter het geval. Om te sturen op geluk zal de overheid een faciliterende rol aan moeten nemen en de samenwerking tussen alle verschillende partijen moeten faciliteren. Daarnaast is het een illusie om te denken dat het haalbaar is dit proces snel af te ronden. Om überhaupt het oude gedachtegoed in overheidsland om te buigen naar een nieuw gedachtegoed zal al jaren in beslag nemen, zoals we ook zien met de huidige transformatie van het sociaal domein. Daar komt nog bij dat er flink tijd moet worden geïnvesteerd in het voeren van gesprekken met alle verschillende partijen. Er is dus een lange adem nodig wanneer we sturen op geluk.

Uit alle inzichten die ik deze dag heb meegenomen kan ik concluderen dat sturen op geluk belangrijk is in het hier en nu, maar ook een lange adem vergt. Het praktiseren van geluk moet steeds meer een plekje gaan krijgen in onze samenleving. Een aantal gemeenten zijn hier gelukkig al volop mee bezig! Daar waar de overheid kan zorgen voor veiligheid, goede zorg, goed onderwijs en vertrouwen, kunnen inwoners ondersteund worden weer meer regie te nemen op hun eigen geluk. Dit kan door bewustwording en training in levensvaardigheden, waar wij als GeluksBV van betekenis kunnen zijn in advisering en ondersteuning. Een actiepunt waar we gedurende 2019 met z’n allen vorm aan kunnen geven!

Wil je meer lezen over deze dag? Lees dan dit verslag, geschreven in opdracht van de organisator van ‘Werken aan Geluk”.

Deze blog is geschreven door Tosca